Należymy do:

Wartości i normy - wg CBOS

Niedawno znana i szanowana sondażownia opublikowała komunikat z badania "Wartości i normy". Badaniem objęto m.in. poziom aprobaty/dezaprobaty dla szeregu zachowań, w tym zdrady małżeńskiej, aborcji, łapownictwa, absencji wyborczej, jezdy bez biletu. Ku zaskoczeniu SPR wśród "zachowań" znalazł się także "homo-seksualizm".

W tej i kilku innych sprawach SPR napisało do Fundacji Centrum Badania Opinii Społecznej. Nasze pismo zawierało poniższe pytania.

  1. Na podstawie jakich kryteriów dobierano zachowania poddawane ocenie? SPR ma świadomość, że przedmiotowe badanie jest badaniem cyklicznym i wymaga się, by zachować spójność danych. SPR prosi o pierwotne uzasadnienie doboru kategorii i wyjaśnienie sposobu tworzenia indeksu.
  2. Szczególne wątpliwości wzbudzają nazwy kategorii. Jedną z nich jest "homoseksualizm", który – jak z pewnością Państwo wiedzą – nie jest zachowaniem ale orientacją seksualną, czyli naturalną, wrodzoną i trwałą cechą człowieka, taką jak, płeć czy kolor skóry. Jak można oceniać takie cechy? Jakie zachowania mieli Państwo na myśli pisząc o "homoseksualizmie"? Czy chodziło o bycie osobą homoseksualną (jeśli tak, to warto zwrócić uwagę, że w Państwa badaniach nie pojawiło się pytanie o "moralną ocenę" takich zachowań jak bycie osobą pochodzenia afrykańskiego czy kobietą)? A może chodziło Państwu o współżycie seksualne z osobą tej samej płci (co nie oznacza jeszcze orientacji homoseksualnej ani biseksualnej – vide wyniki badań prof. Zbigniewa Izdebskiego)? Jak zamierzają Państwo doprecyzować lub zmienić przedmiotowe określenie?
  3. Wątpliwości budzi również umieszczenie "homoseksualizmu" w sąsiedztwie zachowań jednoznacznie negatywnych. Rodzi to obawę, że osoby objęte Państwa badaniem sugerowały się takim kontekstem – co  daje podstawy do podważania ich ocen dotyczących „homoseksualizmu”. To z kolei może oznaczać, że konstrukcja kwestionariusza mogła być błędna. Stowarzyszenie jest żywo zainteresowane weryfikacją tej tezy – analizując kwestionariusz. Niestety, nie jest on dostępny. Czy mogą go Państwo udostępnić lub odnieść się do wątpliwości Stowarzyszenia dotyczących pytań sugerujących?
  4. W komunikacie z badań określenia ogólne i eufemistyczne mieszają się z potocznymi, co pozwala przypuszczać, że nie do końca szczegółowo je analizowano. Znajdują się tam określenia takie jak "jazda na gapę", ale także "zaniedbywanie obowiązków w pracy" (a nie "oszukiwanie pracodawcy").  Mowa jest o "skracaniu życia nieuleczalnie chorego" (a nie o "eutanazji"), o "dokonywaniu fikcyjnych darowizn" (a nie o "oszukiwaniu urzędu skarbowego"), o "biciu dzieci" (a nie o "stosowaniu kar cielesnych"). Dlaczego kategorie badawcze są niespójne? I jak oceniacie Państwo wpływ tych określeń na opinie osób badanych
  5. Niezrozumiałe jest również sformułowanie znajdujące się pod tabelą nr 1: "Z analizy wykluczono odpowiedzi trudno powiedzieć" – w tabeli nr 1 znajduje się przecież kolumna o tytule "trudno powiedzieć", którą zresztą włączono do procentowania. Czy w takim razie te dane są ujęte, czy nie są? Czy może chodzi o inne dane? Jeśli tak, jak duży procent odpowiedzi one stanowią?
  6. W tabeli nr 1 zgrupowano odpowiedzi 2 i 3, sprawiając, ze rozszerzyła się kategoria oraz liczebności ocen negatywnych. Z czego wynika taki zabieg i jak wyglądałyby dane, gdyby go nie dokonano?
  7. Jakie znaczenie ma określenie "zachowania społeczne o charakterze moralnym"?
CBOS - ws. badań (13.09.2013).pdf
Adobe Acrobat Document 421.8 KB

W otrzymanej przez nas odpowiedzi z CBOS autor raportu z badania, pan Rafał Boguszewski, przyznał, że:

  • zachowania poddawane ocenie respondentów dobierane były w sposób arbitralny - zostały one okreslone jako "zachowania społeczne o charakterze moralnym, a więc takie, które budzą w społeczeństwie mniejsze lub większe kontrowersje,
  • faktycznie samo określenie "homoseksualizm" nie wskazuje bezpośrednio na jakiekolwiek zachowanie.

Autor raportu z badań nie zgodził się natomiast z zarzutem, że "homoseksualizm" umieszczono w sąsiedztwie zachowań jednoznacznie negatywnych. Jego zdaniem były to zachowania kontrowersyjne, a więc oceniane niejednoznacznie, przy czym wynik badań pokazał, że tylko nieliczne z nich zostały niemal powszechnie uznane za niedopuszczalne. Pismo kończy zapowiedź możliwej zmiany w prowadzeniu badania "Wartości i normy": Kierując się Państwa uwagami postaramy się w przyszłości, w miarę możliwości zweryfikować w drodze eksperymentu metodologicznego wpływ określenia poszczególnych zachowań na wyrażany stosunek do nich. Można jednak przypuszczać, że "homoseksualizm" - jakkolwiek rozumiany - spotka się z większym przyzwoleniem społecznym niż na przykład "stosunki seksualne osób tej samej płci".

CBOS - odpowiedź na pismo SPR (23.09.201
Adobe Acrobat Document 559.8 KB

O autorze raportu z badań CBOS (źródło: laboratorium.wiezi.pl)

Rafał Boguszewski – ur. 1980. Socjolog, absolwent Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, doktorant w dziedzinie socjologii moralności na KUL. Od 2005 roku pracownik Centrum Badania Opinii Społecznej na stanowisku badacz-analityk. Autor ponad 80 komunikatów z badań oraz szerszych raportów badawczych. Publikował w Religia i religijność w warunkach globalizacji (red. M. Libiszowska), Central European Science Review, Polish Public Opinion (wyd. CBOS), Opinie i diagnozy (wyd. CBOS). Zainteresowania naukowe: socjologia religii, socjologia moralności, socjologia rodziny. Mieszka w Warszawie.