Niestety okazało się, że prawie żadne ze zgłoszonych w konsultacjach społecznych uwag, nie zostały włączone do projektu. Koalicja wystosowała w tej sprawie list wyrażający rozczarowanie takim obrotem sprawy.

W przesłanym E. Radziszewskiej liście, datowanym na 7 sierpnia 2010, czytamy:

Pragniemy wyrazić rozczarowanie efektem przeprowadzonych konsultacji społecznych dotyczących projektu ustawy o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (projekt z dnia 21 maja 2010 r.). Z żalem odnotowujemy, że prawie żadna ze zgłoszonych przez stronę społeczną uwag nie została włączona do projektu. Zdaniem Koalicji, jeżeli projektowana ustawa wejdzie w życie w proponowanym przez Panią Minister kształcie, nie zapewni ona pełnej i skutecznej ochrony przed dyskryminacją grupom marginalizowanym i wykluczanym w wielu dziedzinach życia. Uważamy, że przyjęcie przez rząd strategii polegającej na wdrożeniu wyłącznie wymaganego przez UE minimum ochrony przed nierównym traktowaniem jest mało ambitne i krótkowzroczne. Zaproponowany przez Panią Minister zakres projektu ustawy pozostawia bez ochrony przed dyskryminacją wiele grup społecznych, które na co dzień doznają nierównego traktowania w wielu obszarach życia społecznego. Co więcej, szereg uwag zgłoszonych przez Koalicję na Rzecz Równych Szans odnoszących się do wdrażanego minimum nie zostało także wzięte pod uwagę, co naraża projekt na krytykę instytucji europejskich i dalsze zarzuty o jego niezgodność ze standardami międzynarodowymi. Ze zdziwieniem i rozczarowaniem przyjmujemy efekt przeprowadzonych konsultacji społecznych, które nie przyczyniły się do rzeczywistego dialogu między zainteresowanymi stronami. W naszej ocenie, nie przyczyniły się one do wypracowania ostatecznego i akceptowanego przez społeczeństwo obywatelskie kształtu projektu ustawy, chroniącego w sposób efektywny osoby narażone na dyskryminację. Dlatego też sposób w jaki zostały przeprowadzone opisane konsultacje społeczne budzi nasze uzasadnione podejrzenia, że konsultacje te miały jedynie formalny charakter. W związku z powyższym apelujemy o rozpoczęcie prawdziwego dialogu społecznego odnośnie projektu ustawy i polityki równościowej państwa. Z przyjemnością przedstawimy ponownie nasze stanowisko w sprawie przedmiotowego projektu ustawy oraz włączymy się w aktywną dyskusję na temat jego ostatecznego kształtu.

Pełna treść listu: plik PDF

Na zaproszenie nowej RPO odpowiedziały stowarzyszenia: Lambda Warszawa (reprezentowana przez Ygę Kostrzewę i Krzysztofa Zabłockiego), Kampania Przeciw Homofobii (Tomek Szypuła, Monika Zima i Zofia Jabłońska), Lambda Bydgoszcz (Marta Megger), Pracownia Różnorodności (Przemek Szczepłocki) oraz Otwarte Forum (Uschi Pawlik), a ponadto fundacja Trans-fuzja (Anna Grodzka i Lalka Podobińska). Dla podkreślenia wagi spotkania i jego znaczenia dla prof. I. Lipowicz towarzyszyła jej reprezentacja Biura RPO – niemal tak samo liczna, jak reprezentacja organizacji LGBTQ.

Spotkanie zaczęło się od krótkiego wystąpienia prof. I. Lipowicz, która nawiązała do pytań dotyczących kwestii LGBTQ, jakie padły podczas publicznego wysłuchania, gdy kandydowała na RPO, a także do spotkań swojego poprzednika z organizacjami LGBTQ. Stwierdziła przy tym, że nie chce, aby zmiana na stanowisku RPO oznaczała rozpoczynanie dialogu na nowo, ale kontynuację w miejscu, w którym przerwała go śmierć dr Janusza Kochanowskiego. Warto przy tym odnotować, że na spotkaniu taktownie nie wspomniano, że spotkania z poprzednim RPO zakończyły się z woli uczestniczących samych organizacji LGBTQ, które wydały wspólne oświadczenie, że spotkania te do niczego nie prowadzą (oprócz Lambdy Warszawa, KPH i Trans-fuzji oświadczenie podpisały Fundacja Równości i Fundacja Kultura dla Tolerancji). Wrażenie ciągłości spotkań poprzedniego RPO z reprezentacją osób LGBTQ mogło natomiast powstać, gdy wspomniano o spotkaniach dr J. Kochanowskiego z tzw. grupą inicjatywną ds. związków partnerskich, o czym mówiła Yga Kostrzewa wspomagana przez Tomka Szypułę; zostało jednocześnie podkreślone, że grupa ta ma charakter nieformalny.

Na prośbę RPO każda z reprezentowanych organizacji pokrótce przedstawiła swoją działalność oraz – co szczególnie interesowało prof. I. Lipowicz – szacowaną liczebność oraz ilość osób znajdujących się w obszarze oddziaływania organizacji. Najlepiej wypadło na tym tle Otwarte Forum, redagujące www.homiki.pl; przypomniano w tym kontekście, że ankietę tego portalu dotyczącą ustawy o związkach partnerskich wypełniło w przeciągu dwóch tygodni ponad 4 500 osób, co na nowej RPO wywarło widoczne wrażenie. Prezentacja organizacji pokazała, że każda z nich – pomimo bardzo zbliżonego profilu czy miejscami identycznych zapisów statutów – działa w specyficznej niszy: Lambda Warszawa jest nastawiona na działania pomocowe, Lambda Bydgoszcz i SPR są organizacjami lokalnymi, Trans-fuzja zajmuje się niemal wyłącznie osobami transpłciowymi, a SOF koncentruje się na działalności wydawniczej.

Zasadniczą część spotkania poświęcono na określenie kwestii najbardziej istotnych dla osób LGBTQ – w ocenie reprezentowanych organizacji. Wskazano tu trzy zagadnienia: regulację związków osób tej samej płci, ściganie przestępstw motywowanych homofobią oraz regulację dostosowania płci biologicznej do płci psychicznej. Każde z tych zagadnień zostało dość szeroko przedstawione – prof. I. Lipowicz przyznała bowiem, że szereg poruszanych kwestii, w tym zagadnień szczegółowych (np. funkcjonujące procedury sądowej zgody na korektę płci biologicznej czy problemy ze zgłaszaniem przestępstw przez osoby LGBTQ), to rzeczy dla niej nowe. Trzeba zauważyć, że nowa RPO wykazywała dużo większe zainteresowanie kwestiami szczegółowymi, konkretnymi sprawami pojawiającymi się na gruncie już istniejących przepisów, aniżeli całościowym podejściem do kwestii równouprawnienia. Było to zgodne ze stanowiskiem, które prof. I. Lipowicz prezentowała jeszcze jako kandydatka na RPO, a które powtórzyła podczas spotkania z organizacjami LGBTQ: Rzeczniczka Praw Obywatelskich jest urzędniczką państwową, działa w oparciu o istniejące przepisy, nie ma inicjatywy ustawodawczej i nie będzie uczestniczyć w bieżących sporach ideowych czy politycznych. O ile zatem nowa RPO wykazała duże zrozumienie m.in. dla kwestii dostępu do informacji o stanie zdrowia osoby nieprzytomnej czy kwestii wydania zwłok i pochówku osoby, która pozostawała w związku jednopłciowym, o tyle nie zgodziła się z koniecznością kompleksowej regulacji związków jednopłciowych, która rozwiązałaby te i inne problemy. Stanowisko prof. I. Lipowicz było jednak jasne: RPO „nie będzie pisać ustaw” dla społeczności LGBTQ, nie wypowie się też w przedmiocie ustawy wprowadzającej ramy prawne dla związków osób tej samej płci, a – w każdym razie – nie poprze takiej ustawy. Pozostawia tę sprawę sejmowi, mediom i debacie społecznej, w której sama nie weźmie udziału.

Pomimo tego nowa RPO jest chętna do zajmowania się konkretnymi przypadkami naruszeń prawa oraz poszczególnymi przepisami, które nierówno traktują osoby LGBTQ i resztę społeczeństwa; wyraziła też gotowość uczynienia z nich tematu swoich wystąpień oraz interwencji. W tym kontekście prof. I. Lipowicz poprosiła organizacje LGBTQ o dostarczenie konkretnych spraw, konkretnych przypadków naruszenia prawa, nawet po anonimizacji – tak, aby mogła przedstawić je odpowiednim służbom i organom publicznym. Nowa RPO poświęciła dużą uwagę problemowi przemocy wymierzonej w osoby LGBTQ oraz rezerwy, z jaką osoby LGBTQ traktują Policję. Wspomniano przy tym nie tylko o przypadkach homofobicznie motywowanych pobić, ale także o braku właściwej reakcji Policji. Jednak także w tym przypadku prof. I. Lipowicz mówiła o zaangażowaniu się w konkretne sprawy, np. tam, gdzie Policja nie przyjęła zawiadomienia o przestępstwie z tego względu, że ofiara była osobą LGBTQ (i nie została potraktowana poważnie); nowa RPO nie odniosła się natomiast do postulatu rozszerzenia katalogu przestępstw z nienawiści o m.in. przestępstwa motywowane homofobią.

W podsumowaniu należy stwierdzić, że spotkanie pokazało, a raczej potwierdziło, z jakimi ograniczeniami będą miały do czynienia organizacje LGBTQ w kontaktach z nową RPO oraz ile pracy jest do wykonania, aby spróbowała ona zmienić swoje stanowisko. Cenna jest wola regularnych spotkań z organizacjami LGBTQ, wyrażona przez samą RPO (na co nie było nigdy stać Elżbiety Radziszewskiej, Pełnomocniczki Rządu do Spraw Równego Traktowania), poparta bardzo konkretną propozycją, aby spotkania odbywały się co dwa miesiące. Nowa RPO zaproponowała też, aby w perspektywie sześciu miesięcy zorganizować publiczną debatę, dostępną dla mediów, podczas której zarówno RPO, jak i organizacje LGBTQ oraz publiczność wypowiedziałyby się co do zaproponowanych tematów. Zarówno w rezerwie do „politycznych” postulatów organizacji LGBTQ jak i w chęci do rozmowy z nimi prof. Irenie Lipowicz nie można odmówić konsekwencji – obie te rzeczy zapowiedziała już podczas publicznego wysłuchania, gdy kandydowała na RPO.

Przemek Szczepłocki

Szanowni Państwo!

Z upoważnienia Pani Minister Elżbiety Radziszewskiej, Pełnomocnika Rządu ds. Równego Traktowania, mam przyjemność zaprosić Panią/a na spotkanie poświęcone problemom i postulatom środowisk LGBT, które odbędzie się w dniu 12 maja b.r. o godz. 14.30 w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

W załączeniu przesyłam agendę spotkania.

Uprzejmie proszę  o potwierdzenie obecności do dnia 10 maja b.r. na
adres mailowy: piotr.ozga@kprm.gov.pl.

Z poważaniem
Piotr Paweł Ozga
Specjalista w Biurze Pełnomocnika Rządu do Spraw Równego Traktowania

Nasze stowarzyszenie zostało pozytywnie zaskoczone, iż pani Elżbieta Radziszewska zwołała takie spotkanie, zważywszy iż wcześniej dawała wyraz swojemu stanowisku, iż spotkania z organizacjami LGBTQ nie są potrzebne. Zmiana postawy w tym zakresie cieszy. Dołączona do zaproszenia agenda spotkania przewiduje dyskusję „nad problemami i postulatami środowisk LGBTQ w Polsce”, nie ujawnia natomiast żadnych szczegółów. Z drugiej strony Stowarzyszeniu znane są publiczne wypowiedzi pani E. Radziszewskiej dotyczące problemów i postulatów zgłaszanych przez polskie organizacje LGBTQ. Wynika z nich, że pani E. Radziszewska nie zna innych obszarów dyskryminacji ze względu na orientację seksualną jak tylko sferę prawa pracy.

SPR przypomina o swoim liście do premiera Donalda Tuska, w którym szczegółowo analizując dorobek pani E. Radziszewskiej na tym stanowisku, dochodzi do wniosku iż nie realizuje ona obowiązków wynikających z rozporządzenia powołującego jej biuro, oraz w swojej pracy wykazuje się niekompetencją i homofobią. SPR żądało wówczas, wspólnie ze wszystkimi innymi aktywnymi organizacjami LGBTQ, i nadal żąda odwołania jej z zajmowanego stanowiska.

Naszemu stowarzyszeniu nie są znane jakiekolwiek nowe okoliczności, które unieważniałyby albo dezaktualizowałyby ten apel. W szczególności SPR nie są znane nowe wypowiedzi ani działania pani E. Radziszewskiej, które pozwoliłyby
zweryfikować dotychczasowe stanowisko Stowarzyszenia odnośnie pełnienia przez panią E. Radziszewską funkcji Pełnomocniczki Rządu ds. Równego Traktowania. W takim stanie sprawy – podobnie jak inne organizacje i podmioty zaproszone na spotkanie 12 maja 2010 roku – Stowarzyszenie zwraca się o wyjaśnienie, czy pani E. Radziszewska, Pełnomocniczka Rządu ds. Równego Traktowania:

1. dostrzega potrzebę oraz możliwość prawnego uregulowania związków osób tej samej płci,

2. dostrzega potrzebę oraz możliwość rozszerzenia ochrony prawnokarnej przed przestępstwami z nienawiści, w tym przed mową nienawiści, na grupy oraz osoby wyróżniane na podstawie kryterium płci, tożsamości płciowej, wieku, niepełnosprawności oraz orientacji seksualnej,

3. powoła przy swoim Biurze stały zespół ds. przeciwdziałania dyskryminacji ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową, względnie czy zamierza w sposób regularny konsultować się z krajowymi organizacjami LGBTQ.

Od odpowiedzi w powyższym zakresie SPR uzależnia swoją decyzję o udziale w spotkaniu Pełnomocniczką Rządu ds. Równego Traktowania, panią Elżbietą Radziszewską.

Pełen tekst wystosowanej przez nas odpowiedzi można pobrać tutaj:
pobierz w formacie PDF

Pełen tekst apelu do Donalda Tuska o odwołanie E. Radziszewskiej ze stanowiska Pełnomocniczki Rządu ds. Równego Traktowania – szczegółowa analiza wykonywania obowiązków
pobierz w formacie PDF

Już 6 marca w toruńskim pubie „Pod Aniołem” o godzinie 14:00 odbędzie się debata na temat związków partnerskich. Toruń jest kolejnym miastem na trasie grupy która zainicjowała krajowe konsultacje na ten temat. W jej skład wchodzą osoby znane z aktywności w walce o prawa osób nieheteroseksualnych: Yga Kostrzewa, Krystian Legierski, Mariusz Kurc oraz Tomasz Szypuła. Spotkanie z nimi organizuje toruńskie Stowarzyszenie „Pracownia Różnorodności”.

Obecnie pary osób tej samej płci mogą zawierać związki partnerskie w Austrii, Andorze, Kolumbii, Czechach, Danii, Ekwadorze, Finlandii, Francji, Niemczech, Grenlandii, Islandii, Luksemburgu, w Nowej Kaledonii, Nowej Zelandii, Słowenii, Szwajcarii, w Wielkiej Brytanii, w Urugwaju, na wyspach Walls i Futuna oraz na Węgrzech. Małżeństwa natomiast można zawierać w Kanadzie, Belgii, Holandii, Norwegii, Hiszpanii, Szwecji i RPA oraz na niektórych obszarach USA i Meksyku.