Pobierz ankietę: Ankieta „Dyskryminacja w służbie zdrowia ze względu na orientację seksualną”
Wypełnij i wyślij na adres PracowniaRoznorodnosci@gmail.com

SPR i KPH ustaliły na spotkaniu w Ministerstwie Zdrowia że opracują nowelizację przepisów, tak aby definicja „osoby bliskiej” opisanej w przepisach obejmowała parnerów i partnerki tej samej płci.

Tzw. „osoba bliska”
(1) może być obecna przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych pacjentce bądź pacjentowi oraz
(2) otrzymuje informację o stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych, leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu w przypadku, gdy pacjent lub pacjentka są osobami nieprzytomnymi względnie niezdolnymi do zrozumienia znaczenia tej informacji.

W ponad dwugodzinnym spotkaniu wzięła udział silna reprezentacja biura Rzeczniczki Praw Obywatelskich (z Katarzyną Łakomą, zastępczynią dyrektora Zespołu Prawa Konstytucyjnego i Międzynarodowego), wiceminister A. Włodarczyk i jego współpracownicy, a także Izabela Jakubczak-Rak, zastępczyni Rzeczniczki Praw Pacjenta. Pomimo zaproszenia nie przybyła żadna osoba z Naczelnej Rady Lekarskiej. Stronę społeczną reprezentowały fundacja Transfuzja oraz stowarzyszenia: ?Lambda-Warszawa?, ?Kampania Przeciw Homofobii?, ?Pracownia Różnorodności? oraz Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego.

Spotkanie zostało zaaranżowane przez biuro RPO w rezultacie poświęconego zdrowiu spotkania Rzeczniczki Praw Obywatelskich i Rzeczniczki Praw Pacjenta z organizacjami LGBTQ 04 maja 2011 roku.

Omówiono dwie podstawowe grupy spraw podniesione wcześniej przez organizacje LGBTQ:
dostęp do informacji o stanie zdrowia osoby nieprzytomnej dla partnera lub partnerki tej osoby oraz dostęp do dokumentacji medycznej,
problemy osób transseksualnych: brak lub utrudnienia w wykonywaniu zabiegów chirurgicznych w ramach dostosowania płci biologicznej do płci psychicznej, brak refundacji zabiegów chirurgicznych, odpowiedzialność karna za przeprowadzenie takich zabiegów przed sądowym orzeczeniem zezwalającym dostosowanie płci biologicznej do płci psychicznej, pełna odpłatność leków podawanych w ramach terapii hormonalnej, brak regulacji dotyczących prawnej i medycznej procedury dostosowania płci biologicznej do płci psychicznej.

Biuro RPO generalnie poparło postulaty organizacji LGBTQ, wskazując na potrzebę zmiany prawa i praktyki służby zdrowia. Poruszenie wywołała zastępczyni Rzeczniczki Praw Pacjenta, która stwierdziła, że jej urząd nie otrzymał ani jednej skargi na brak dopuszczenia do informacji o stanie zdrowia nieprzytomnego partnera lub nieprzytomnej partnerki, wobec czego nie widzą problemu z dostępem do informacji o stanie zdrowia ani do dokumentacji medycznej. I. Jakubczak-Rak dodała, że w przepisy nikogo nie faworyzują ani nie dyskryminują. Katarzyna Łakoma z biura RPO zaprotestowała przeciw takiemu stawianiu sprawy; wskazała, że biuro RPO – o dziesięciokrotnie dłuższej historii niż biuro RPP – prawie wcale nie otrzymuje skarg na przejawy rasizmu czy antysemityzmu, a wiadomo, że są one w Polsce częste. W bardzo podobnym tonie wypowiedział się wiceminister A. Włodarczyk. Zadeklarował on też pełne zrozumienie dla problemów zgłoszonych przez organizacje LGBTQ, ale równocześnie wskazywał, że bez politycznej woli i politycznego ?zlecenia? żaden resort nie wyjdzie poza prace przygotowawcze i studyjne nad zmianą prawa. Uwagi te dotyczyły przede wszystkim uregulowania sytuacji osób transseksualnych. W polemice z Anną Grodzką (Transfuzja) A. Włodarczyk wyraził pogląd, że w Polsce są wykonywane zabiegi chirurgiczne umożliwiające dostosowanie płci biologicznej do płci psychicznej (np. histerektomia), jednak nie wykonuje się ich w tym celu; wykonane na osobie transseksualnej nie tylko nie są refundowane przez NFZ, ale mogą powodować odpowiedzialność osoby przeprowadzającej zabieg z art. 156 kodeksu karnego (ciężki uszczerbek na zdrowiu – poprzez pobawienie zdolności płodzenia). A. Włodarczyk stwierdził, że sytuacja osób transseksualnych powinna być uregulowana kompleksowo – ustawą, która zajęłaby się prawną i medyczną procedurą dostosowania płci biologicznej do płci psychicznej, jej konsekwencjami oraz kosztami. Prace nad taką ustawą wymagają przygotowania tzw. oceny skutków regulacji (w tym dodatkowego obciążenia finansowego dla NFZ lub budżetu państwa) oraz współpracy resortów zdrowia, sprawiedliwości, finansów oraz spraw wewnętrznych i administracji. W swojej wypowiedzi A. Włodarczyk wskazał, że zespół pracujący nad taką regulacją mógłby być usytuowany w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, np. przy rządowej Pełnomocniczce ds. Równego Traktowania (ta ostatnia propozycja wywołała zauważalną reakcję strony społecznej). Niezależnie od wszystkiego prace nad utworzeniem zespołu mogą się rozpocząć najwcześniej po wyborach i to przy założeniu, że koalicja z udziałem PO utrzyma władzę i ministerstwo zdrowia. Nie jest pewne, czy do wyborów uda się sporządzić choćby ocenę skutków regulacji. Takie stanowisko – oznaczające de facto odsunięcie zajęcia się sprawą do bliżej nieokreślonego terminu – mocno rozczarowało organizacje LGBTQ. Biuro RPO wyraziło przekonanie, że – w oczekiwaniu na kompleksową regulację – możliwe będą choćby częściowe i stopniowe zmiany przepisów, na początku w zakresie procedury sądowej, przez zmianę trybu procedowania z procesowego na nieprocesowy (RPO skierowała w tym zakresie obszerne wystąpienie do ministra sprawiedliwości, poparte ostatnio przez SPR).

Lepsze wiadomości A. Włodarczyk miał dla par jednopłciowych: ministerstwo zgodzi się na nowelizację art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z 06 listopada 2008 roku o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Przepis ten definiuje tzw. ?osobę bliską? i – wskutek orzecznictwa Sądu Najwyższego – wyklucza osoby pozostające w związkach jednopłciowych (tzn. wymienia ?osoby pozostające we wspólnym pożyciu?, ale wg SN obejmuje to jedynie nieformalne związki różnopłciowe, potocznie zwane konkubinatami). Przepisy ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty przyznają osobie bliskiej dwa ważne uprawnienia: (1) może być ona obecna przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych pacjentce bądź pacjentowi oraz (2) otrzymuje ona informację o stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych, leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu w przypadku, gdy pacjent lub pacjentka są osobami nieprzytomnymi względnie niezdolnymi do zrozumienia znaczenia tej informacji. Przyznanie tych uprawnień osobom żyjącym w związkach różnopłciowych przy jednoczesnej odmowie ich przyznania związkom jednopłciowym to ustawowa dyskryminacja ze względu na orientację seksualną.
Podczas wczorajszego spotkania ustalono, że SPR i KPH przygotują kompletny projekt nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta a następnie przekażą go ministerstwu zdrowia i/lub klubowi PO (w zależności od wyniku wyborów oraz od tego, czy szybsze okaże się przedłożenie rządowe czy projekt poselski). Wypowiedź Izabeli Jakubczak-Rak (czyli pogląd, że brak zgłoszeń oznacza problemu i nie trzeba zmieniać prawa) pokazała, że w uzasadnieniu projektu nowelizacji powinny znaleźć się przykłady sytuacji, którym ma zapobiec zmienione prawo. Z tego względu KPH i SPR apelują do osób biseksualnych i osób homoseksualnych o zgłaszanie przypadków, w których nie uzyskały one od lekarki lub lekarza informacji o stanie zdrowia swojego partnera lub swojej partnerki tej samej płci. Zależy nam na przykładach, które będzie można wykorzystać w uzasadnieniu projektu ustawy – podających daty i miejsca zdarzenia. Jeśli nie chcecie ujawniać swoich imion ani nazwisk – dokonamy anonimizacji zgłoszonych przypadków. Kontakt z nami: pracowniaroznorodnosci@gmail.com lub zjablonska@kph.org.pl. Do współpracy, pomocy i poparcia prac nad projektem zapraszamy inne organizacje i grupy LGBTQ oraz media LGBTQ.

W toku spotkania dyskutowano też o innych zagadnieniach. Przedstawiciel Lambdy-Warszawa upominał się o właściwą edukację medyczną. Wskazywał, że ?kursy doszkalające? dla praktykujących lekarek i lekarzy niczego nie rozwiążą, bo tematyka seksualności jest im obca i uważają ją za wstydliwą, a – co gorsza – wiele osób obecnie studiujących medycynę ma identyczne podejście. Wiceminister A. Włodarczyk odparł najpierw, że podstawowym problemem jest mała liczba godzin zajęciowych w ogóle, co skutkuje fatalnym przygotowaniem w dziedzinach związanych ściśle z ratowaniem zdrowia i życia; następnie zgodził się, że przedstawicielem Lambdy-Warszawa, że gorsze traktowanie ludzi ze względu na ich orientację seksualną to skandal. Dodał, że stan obecny, w którym tylko do co czwartego wymagającego tego badania rozbiera się pacjentów i pacjentki, jest niemożliwy.
Przedstawicielka PTPA zwróciła uwagę na zgłaszane jej organizacji przypadki, w których odmawiano informacji o stanie zdrowia nawet osobom do tego upoważnionym przez pacjentkę/pacjenta – ze względu na ich orientację seksualną/relację z pacjentem/pacjentką. Wracając do wypowiedzi Izabeli Jakubczak-Rak stwierdziła, że osoby szukające pomocy w organizacjach pozarządowych to klientela specyficzna, reguły niechętna występować pod nazwiskiem w kontaktach z instytucjami i urzędami – i tym trzeba tłumaczyć brak zgłoszeń do biur RPO czy RPP. Przedstawicielka PTPA wskazała też na braki w tzw. ustawie antydyskryminacyjnej, która nie przewiduje instrumentów ochrony prawnej dla osób poszkodowanych w dostępie do ochrony zdrowia ze względu na orientację seksualną.

Podczas ostatniego spotkania RPO z organizacjami LGBTQ, w którym udział wzięła Rzeczniczka Praw Pacjenta, pojawił się wątek prawnego terminu ?pozostawania we wspólnym pożyciu? (w języku potocznym oznacza on konkubinat). Rzeczniczki poruszyły ten temat w odniesieniu do prawa informacji o stanie zdrowia nieprzytomnej osoby (zgodnie z przepisami, osoba pozostająca z nieprzytomnym pacjentem lub nieprzytomną pacjentką we wspólnym pożyciu otrzymuje informację o: jej stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych, leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu). Przedstawiciel SPR zwrócił wówczas uwagę, że pojęcie ?pozostawania we wspólnym pożyciu? pojawia się w polskim prawie nie tylko w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz że sądy konsekwentnie uważają, że pojęcie to odnosi się tylko do osób różnej płci. Pozbawia to pary jednopłciowe nawet tych nielicznych uprawnień, z których korzystają osoby w konkubinacie. Po spotkaniu z Rzeczniczkami SPR przygotowało analizę ustawodawstwa, orzecznictwa sądów oraz piśmiennictwa naukowego w tym zakresie. Liczymy, że przedmiotowa analiza pozwoli obu Rzeczniczkom zrozumieć skalę wykluczenia prawnego, z jakim spotykają się osoby nieheteroseksualne; mamy też nadzieję, że obie Rzeczniczki pomogą organizacjom LGBTQ zmienić ten stan rzeczy.

* * *

Pliki do pobrania:

• pismo SPR do RPO i RPP

27 września 2010 grupa posłów Parlamentu Europejskiego ds. LGBT wystosowała pilne pytanie do Komisji Europejskiej, pytając czy Komisja Europejska zgadza się z wypowiedziami polskiej pełnomocniczki rządu ds. równego traktowania. E. Radziszewska stwierdziła wielokrotnie, że jej zdaniem szkoła katolicka ma prawo nie zatrudnić lesbijki jako nauczycielki.

Stanowisko Komisji Europejskiej w piśmie z 26 października wyłożyła Wiceprzewodnicząca KE Viviane Reding. Elżbieta Radziszewska swoim twierdzeniem mija się z prawdą. Viviane Reding wyjaśnia, że dyskryminacja w zatrudnieniu, także z powodu orientacji seksualnej, zgodnie z dyrektywą 2000/78/EC jest zakazana. Jedyny i bardzo wąski wyjątek stanowi nie orientacja seksualna a wyznanie danej osoby przy określonych stanowiskach – KE nie widzi możliwości zastosowania owego wyjątku w opisanej przez E. Radziszewską sytuacji.

W związku z takim stanowiskiem Komisji Europejskiej, Stowarzyszenie „Pracownia Różnorodności” zwróciło się do Elżbiety Radziszewskiej pismem wzywając do odwołania nieprawdziwych twierdzeń.

SPR zwróciło także uwagę, że wbrew temu co można wyczytać w wypowiedziach E. Radziszewskiej - orientacja seksualna nie jest ani religią ani przekonaniami. Każda orientacja seksualna jest naturalną, niezależną od czyjejkolwiek woli, biologiczną cechą danej osoby, taką jak wzrost, leworęczność czy kolor oczu. Inaczej niż światopoglądu (religii lub przekonań) orientacji seksualnej nie można wybrać ani zmienić. Potwierdzają to ustalenia psychiatrii, psychologii i seksuologii, zawarte w wielokrotnie powtarzanych stanowiskach Światowej Organizacji Zdrowia, Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego czy Polskiego Towarzystwa Seksuologicznego.

Już w grudniu 2009 roku Stowarzyszenie „Pracownia Różnorodności” domagało się odwołania E. Radziszewskiej ze stanowiska pełnomocniczki rządu ds. równego traktowania, powołując się na jej niekompetencję, brak woli działania w sprawach osób nieheteroseksualnych i homofobię.

Przeczytaj pełną tekst wysłanego pisma: pobierz plik PDF

Po sierpniowym spotkaniu ?zapoznawczym? miało dziś miejsce pierwsze robocze spotkanie prof. Ireny Lipowicz z osobami reprezentującymi organizacje LGBTQ. Kampanię Przeciw Homofobii reprezentowały: Zofia Jabłońska, Anna Urbańczyk, Jan Świerszcz oraz Greg Czarnecki, Otwarte Forum ? Urszula Pawlik, Transfuzję ? Anna Grodzka i Stanisława Podobińska, a Pracownię Różnorodności ? Przemek Szczepłocki. Komendanta Głównego Policji reprezentował mł. insp. Krzysztof Łaszkiewicz.

W centrum zainteresowania znalazły się kwestie:

• podejścia Policji ? jako instytucji oraz jako poszczególnych funkcjonariuszek i funkcjonariuszy ? do osób LGBTQ występujących jako zawiadamiające o przestępstwie, jako świadkowie przestępstw, jako pokrzywdzeni i jako sprawcy przestępstw,
• szkolenia Policji w tematyce LGBTQ, przy czym omówiono dotychczasowe doświadczenia na tym polu, jak i plany oraz możliwe działania,
• negatywnego i nieufnego stosunku osób LGBTQ do Policji ? zastanawiano się nad sposobami wykreowania pozytywnego wizerunku Policji wśród osób LGBTQ.

Przedstawiciel KGP wyraźnie stwierdził, że ?homofobiczny policjant to zły policjant? i zadeklarował gotowość do współpracy Policji z organizacjami LGBTQ. Wskazał jednocześnie, że Policja działą w oparciu o przepisy i nie może wychodzić poza ich ramy. Szef zespołu prawa karnego w Biurze RPO zaapelował o zgłaszanie Rzeczniczce Praw Obywatelskich wszystkich przypadków homofobicznego zachowania Policji oraz spraw, w których pokrzywdzonymi są osoby LGBTQ, szczególnie tych, które nie są objęte ściganiem z urzędu z uwagi na brak interesu społecznego – pomimo homofobicznego podłoża przestępstwa. RPO dopuściła możliwość swojej interwencji celem zmiany postępowania Policji i prokuratury w sprawach tego rodzaju. Po wysłuchaniu stanowiska mł. insp. K. Łaszkiewicza oraz głosów organizacji LGBTQ Rzeczniczka Praw Obywatelskich stwierdziła ponadto, że zaczyna dostrzegać zasadność postulatu penalizacji homofobicznych przestępstw z nienawiści. Szef zespołu prawa konstytucyjnego w Biurze RPO przypomniał dotychczasowe (bezowocne) wystąpienia do Ministerstwa Sprawiedliwości ws. rozszerzenia zakresu ochrony prawno karnej art. 119, 256 i 257 kodeksu karnego. W tym kontekście prof. I. Lipowicz powtórzyła prośbę o przekazywanie jej informacji o przypadkach homofobicznych hate crimes ? mając takie argumenty łatwiej będzie przekonać sejm do zmiany kodeksu karnego. Ze swej strony organizacje LGBTQ przypomniały, że dysponują bardzo szczupłymi środkami, które pozwalają jedynie na reagowanie na zgłaszane im przypadki homofobii, natomiast nie umożliwiają poszukiwania takich przypadków; równocześnie większość ze zgłaszających się osób szuka pomocy, ale nie życzy sobie ujawniania swoich danych i często rezygnuje z zawiadomienia Policji. Ze strony organizacji padła również uwaga, że Policja czy inne agendy publiczne ? pomimo możliwości nieporównywalnych z możliwościami organizacji LGBTQ – nie pracuje ani nad budowaniem zaufania wśród osób LGBTQ ani nie czyni starań o zgłaszanie jej homofobicznych przestępstw.

Wśród ustaleń ze spotkania znalazła się też propozycja opracowania pisemnego standardu postępowania Policji oraz pokrzywdzonej osoby LGBTQ. Publikacja ta podawałaby wzorcowe rozwiązania prawidłowego postępowania z osobami LGBTQ oraz zawierałaby informację o uprawnieniach, przysługujących pokrzywdzonym. Proste i zrozumiałe w treści oraz wydane w trwałej formie standardy byłby dostępne w jednostkach Policji oraz za pośrednictwem organizacji LGBTQ. RPO zadeklarowała pomoc w ich opracowaniu oraz wydaniu.

Kolejne spotkanie organizacji LGBTQ z Rzeczniczką Praw Obywatelskich poświęcone zostanie wyłącznie problematyce osób transpłciowych, w szczególności osób transseksualnych.

Niestety okazało się, że prawie żadne ze zgłoszonych w konsultacjach społecznych uwag, nie zostały włączone do projektu. Koalicja wystosowała w tej sprawie list wyrażający rozczarowanie takim obrotem sprawy.

W przesłanym E. Radziszewskiej liście, datowanym na 7 sierpnia 2010, czytamy:

Pragniemy wyrazić rozczarowanie efektem przeprowadzonych konsultacji społecznych dotyczących projektu ustawy o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (projekt z dnia 21 maja 2010 r.). Z żalem odnotowujemy, że prawie żadna ze zgłoszonych przez stronę społeczną uwag nie została włączona do projektu. Zdaniem Koalicji, jeżeli projektowana ustawa wejdzie w życie w proponowanym przez Panią Minister kształcie, nie zapewni ona pełnej i skutecznej ochrony przed dyskryminacją grupom marginalizowanym i wykluczanym w wielu dziedzinach życia. Uważamy, że przyjęcie przez rząd strategii polegającej na wdrożeniu wyłącznie wymaganego przez UE minimum ochrony przed nierównym traktowaniem jest mało ambitne i krótkowzroczne. Zaproponowany przez Panią Minister zakres projektu ustawy pozostawia bez ochrony przed dyskryminacją wiele grup społecznych, które na co dzień doznają nierównego traktowania w wielu obszarach życia społecznego. Co więcej, szereg uwag zgłoszonych przez Koalicję na Rzecz Równych Szans odnoszących się do wdrażanego minimum nie zostało także wzięte pod uwagę, co naraża projekt na krytykę instytucji europejskich i dalsze zarzuty o jego niezgodność ze standardami międzynarodowymi. Ze zdziwieniem i rozczarowaniem przyjmujemy efekt przeprowadzonych konsultacji społecznych, które nie przyczyniły się do rzeczywistego dialogu między zainteresowanymi stronami. W naszej ocenie, nie przyczyniły się one do wypracowania ostatecznego i akceptowanego przez społeczeństwo obywatelskie kształtu projektu ustawy, chroniącego w sposób efektywny osoby narażone na dyskryminację. Dlatego też sposób w jaki zostały przeprowadzone opisane konsultacje społeczne budzi nasze uzasadnione podejrzenia, że konsultacje te miały jedynie formalny charakter. W związku z powyższym apelujemy o rozpoczęcie prawdziwego dialogu społecznego odnośnie projektu ustawy i polityki równościowej państwa. Z przyjemnością przedstawimy ponownie nasze stanowisko w sprawie przedmiotowego projektu ustawy oraz włączymy się w aktywną dyskusję na temat jego ostatecznego kształtu.

Pełna treść listu: plik PDF

Na zaproszenie nowej RPO odpowiedziały stowarzyszenia: Lambda Warszawa (reprezentowana przez Ygę Kostrzewę i Krzysztofa Zabłockiego), Kampania Przeciw Homofobii (Tomek Szypuła, Monika Zima i Zofia Jabłońska), Lambda Bydgoszcz (Marta Megger), Pracownia Różnorodności (Przemek Szczepłocki) oraz Otwarte Forum (Uschi Pawlik), a ponadto fundacja Trans-fuzja (Anna Grodzka i Lalka Podobińska). Dla podkreślenia wagi spotkania i jego znaczenia dla prof. I. Lipowicz towarzyszyła jej reprezentacja Biura RPO ? niemal tak samo liczna, jak reprezentacja organizacji LGBTQ.

Spotkanie zaczęło się od krótkiego wystąpienia prof. I. Lipowicz, która nawiązała do pytań dotyczących kwestii LGBTQ, jakie padły podczas publicznego wysłuchania, gdy kandydowała na RPO, a także do spotkań swojego poprzednika z organizacjami LGBTQ. Stwierdziła przy tym, że nie chce, aby zmiana na stanowisku RPO oznaczała rozpoczynanie dialogu na nowo, ale kontynuację w miejscu, w którym przerwała go śmierć dr Janusza Kochanowskiego. Warto przy tym odnotować, że na spotkaniu taktownie nie wspomniano, że spotkania z poprzednim RPO zakończyły się z woli uczestniczących samych organizacji LGBTQ, które wydały wspólne oświadczenie, że spotkania te do niczego nie prowadzą (oprócz Lambdy Warszawa, KPH i Trans-fuzji oświadczenie podpisały Fundacja Równości i Fundacja Kultura dla Tolerancji). Wrażenie ciągłości spotkań poprzedniego RPO z reprezentacją osób LGBTQ mogło natomiast powstać, gdy wspomniano o spotkaniach dr J. Kochanowskiego z tzw. grupą inicjatywną ds. związków partnerskich, o czym mówiła Yga Kostrzewa wspomagana przez Tomka Szypułę; zostało jednocześnie podkreślone, że grupa ta ma charakter nieformalny.

Na prośbę RPO każda z reprezentowanych organizacji pokrótce przedstawiła swoją działalność oraz ? co szczególnie interesowało prof. I. Lipowicz ? szacowaną liczebność oraz ilość osób znajdujących się w obszarze oddziaływania organizacji. Najlepiej wypadło na tym tle Otwarte Forum, redagujące www.homiki.pl; przypomniano w tym kontekście, że ankietę tego portalu dotyczącą ustawy o związkach partnerskich wypełniło w przeciągu dwóch tygodni ponad 4 500 osób, co na nowej RPO wywarło widoczne wrażenie. Prezentacja organizacji pokazała, że każda z nich ? pomimo bardzo zbliżonego profilu czy miejscami identycznych zapisów statutów ? działa w specyficznej niszy: Lambda Warszawa jest nastawiona na działania pomocowe, Lambda Bydgoszcz i SPR są organizacjami lokalnymi, Trans-fuzja zajmuje się niemal wyłącznie osobami transpłciowymi, a SOF koncentruje się na działalności wydawniczej.

Zasadniczą część spotkania poświęcono na określenie kwestii najbardziej istotnych dla osób LGBTQ ? w ocenie reprezentowanych organizacji. Wskazano tu trzy zagadnienia: regulację związków osób tej samej płci, ściganie przestępstw motywowanych homofobią oraz regulację dostosowania płci biologicznej do płci psychicznej. Każde z tych zagadnień zostało dość szeroko przedstawione ? prof. I. Lipowicz przyznała bowiem, że szereg poruszanych kwestii, w tym zagadnień szczegółowych (np. funkcjonujące procedury sądowej zgody na korektę płci biologicznej czy problemy ze zgłaszaniem przestępstw przez osoby LGBTQ), to rzeczy dla niej nowe. Trzeba zauważyć, że nowa RPO wykazywała dużo większe zainteresowanie kwestiami szczegółowymi, konkretnymi sprawami pojawiającymi się na gruncie już istniejących przepisów, aniżeli całościowym podejściem do kwestii równouprawnienia. Było to zgodne ze stanowiskiem, które prof. I. Lipowicz prezentowała jeszcze jako kandydatka na RPO, a które powtórzyła podczas spotkania z organizacjami LGBTQ: Rzeczniczka Praw Obywatelskich jest urzędniczką państwową, działa w oparciu o istniejące przepisy, nie ma inicjatywy ustawodawczej i nie będzie uczestniczyć w bieżących sporach ideowych czy politycznych. O ile zatem nowa RPO wykazała duże zrozumienie m.in. dla kwestii dostępu do informacji o stanie zdrowia osoby nieprzytomnej czy kwestii wydania zwłok i pochówku osoby, która pozostawała w związku jednopłciowym, o tyle nie zgodziła się z koniecznością kompleksowej regulacji związków jednopłciowych, która rozwiązałaby te i inne problemy. Stanowisko prof. I. Lipowicz było jednak jasne: RPO ?nie będzie pisać ustaw? dla społeczności LGBTQ, nie wypowie się też w przedmiocie ustawy wprowadzającej ramy prawne dla związków osób tej samej płci, a ? w każdym razie ? nie poprze takiej ustawy. Pozostawia tę sprawę sejmowi, mediom i debacie społecznej, w której sama nie weźmie udziału.

Pomimo tego nowa RPO jest chętna do zajmowania się konkretnymi przypadkami naruszeń prawa oraz poszczególnymi przepisami, które nierówno traktują osoby LGBTQ i resztę społeczeństwa; wyraziła też gotowość uczynienia z nich tematu swoich wystąpień oraz interwencji. W tym kontekście prof. I. Lipowicz poprosiła organizacje LGBTQ o dostarczenie konkretnych spraw, konkretnych przypadków naruszenia prawa, nawet po anonimizacji ? tak, aby mogła przedstawić je odpowiednim służbom i organom publicznym. Nowa RPO poświęciła dużą uwagę problemowi przemocy wymierzonej w osoby LGBTQ oraz rezerwy, z jaką osoby LGBTQ traktują Policję. Wspomniano przy tym nie tylko o przypadkach homofobicznie motywowanych pobić, ale także o braku właściwej reakcji Policji. Jednak także w tym przypadku prof. I. Lipowicz mówiła o zaangażowaniu się w konkretne sprawy, np. tam, gdzie Policja nie przyjęła zawiadomienia o przestępstwie z tego względu, że ofiara była osobą LGBTQ (i nie została potraktowana poważnie); nowa RPO nie odniosła się natomiast do postulatu rozszerzenia katalogu przestępstw z nienawiści o m.in. przestępstwa motywowane homofobią.

W podsumowaniu należy stwierdzić, że spotkanie pokazało, a raczej potwierdziło, z jakimi ograniczeniami będą miały do czynienia organizacje LGBTQ w kontaktach z nową RPO oraz ile pracy jest do wykonania, aby spróbowała ona zmienić swoje stanowisko. Cenna jest wola regularnych spotkań z organizacjami LGBTQ, wyrażona przez samą RPO (na co nie było nigdy stać Elżbiety Radziszewskiej, Pełnomocniczki Rządu do Spraw Równego Traktowania), poparta bardzo konkretną propozycją, aby spotkania odbywały się co dwa miesiące. Nowa RPO zaproponowała też, aby w perspektywie sześciu miesięcy zorganizować publiczną debatę, dostępną dla mediów, podczas której zarówno RPO, jak i organizacje LGBTQ oraz publiczność wypowiedziałyby się co do zaproponowanych tematów. Zarówno w rezerwie do ?politycznych? postulatów organizacji LGBTQ jak i w chęci do rozmowy z nimi prof. Irenie Lipowicz nie można odmówić konsekwencji ? obie te rzeczy zapowiedziała już podczas publicznego wysłuchania, gdy kandydowała na RPO.

Przemek Szczepłocki

Szanowni Państwo!

Z upoważnienia Pani Minister Elżbiety Radziszewskiej, Pełnomocnika Rządu ds. Równego Traktowania, mam przyjemność zaprosić Panią/a na spotkanie poświęcone problemom i postulatom środowisk LGBT, które odbędzie się w dniu 12 maja b.r. o godz. 14.30 w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

W załączeniu przesyłam agendę spotkania.

Uprzejmie proszę  o potwierdzenie obecności do dnia 10 maja b.r. na
adres mailowy: piotr.ozga@kprm.gov.pl.

Z poważaniem
Piotr Paweł Ozga
Specjalista w Biurze Pełnomocnika Rządu do Spraw Równego Traktowania

Nasze stowarzyszenie zostało pozytywnie zaskoczone, iż pani Elżbieta Radziszewska zwołała takie spotkanie, zważywszy iż wcześniej dawała wyraz swojemu stanowisku, iż spotkania z organizacjami LGBTQ nie są potrzebne. Zmiana postawy w tym zakresie cieszy. Dołączona do zaproszenia agenda spotkania przewiduje dyskusję ?nad problemami i postulatami środowisk LGBTQ w Polsce?, nie ujawnia natomiast żadnych szczegółów. Z drugiej strony Stowarzyszeniu znane są publiczne wypowiedzi pani E. Radziszewskiej dotyczące problemów i postulatów zgłaszanych przez polskie organizacje LGBTQ. Wynika z nich, że pani E. Radziszewska nie zna innych obszarów dyskryminacji ze względu na orientację seksualną jak tylko sferę prawa pracy.

SPR przypomina o swoim liście do premiera Donalda Tuska, w którym szczegółowo analizując dorobek pani E. Radziszewskiej na tym stanowisku, dochodzi do wniosku iż nie realizuje ona obowiązków wynikających z rozporządzenia powołującego jej biuro, oraz w swojej pracy wykazuje się niekompetencją i homofobią. SPR żądało wówczas, wspólnie ze wszystkimi innymi aktywnymi organizacjami LGBTQ, i nadal żąda odwołania jej z zajmowanego stanowiska.

Naszemu stowarzyszeniu nie są znane jakiekolwiek nowe okoliczności, które unieważniałyby albo dezaktualizowałyby ten apel. W szczególności SPR nie są znane nowe wypowiedzi ani działania pani E. Radziszewskiej, które pozwoliłyby
zweryfikować dotychczasowe stanowisko Stowarzyszenia odnośnie pełnienia przez panią E. Radziszewską funkcji Pełnomocniczki Rządu ds. Równego Traktowania. W takim stanie sprawy – podobnie jak inne organizacje i podmioty zaproszone na spotkanie 12 maja 2010 roku – Stowarzyszenie zwraca się o wyjaśnienie, czy pani E. Radziszewska, Pełnomocniczka Rządu ds. Równego Traktowania:

1. dostrzega potrzebę oraz możliwość prawnego uregulowania związków osób tej samej płci,

2. dostrzega potrzebę oraz możliwość rozszerzenia ochrony prawnokarnej przed przestępstwami z nienawiści, w tym przed mową nienawiści, na grupy oraz osoby wyróżniane na podstawie kryterium płci, tożsamości płciowej, wieku, niepełnosprawności oraz orientacji seksualnej,

3. powoła przy swoim Biurze stały zespół ds. przeciwdziałania dyskryminacji ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową, względnie czy zamierza w sposób regularny konsultować się z krajowymi organizacjami LGBTQ.

Od odpowiedzi w powyższym zakresie SPR uzależnia swoją decyzję o udziale w spotkaniu Pełnomocniczką Rządu ds. Równego Traktowania, panią Elżbietą Radziszewską.

Pełen tekst wystosowanej przez nas odpowiedzi można pobrać tutaj:
pobierz w formacie PDF

Pełen tekst apelu do Donalda Tuska o odwołanie E. Radziszewskiej ze stanowiska Pełnomocniczki Rządu ds. Równego Traktowania – szczegółowa analiza wykonywania obowiązków
pobierz w formacie PDF

Już 6 marca w toruńskim pubie „Pod Aniołem” o godzinie 14:00 odbędzie się debata na temat związków partnerskich. Toruń jest kolejnym miastem na trasie grupy która zainicjowała krajowe konsultacje na ten temat. W jej skład wchodzą osoby znane z aktywności w walce o prawa osób nieheteroseksualnych: Yga Kostrzewa, Krystian Legierski, Mariusz Kurc oraz Tomasz Szypuła. Spotkanie z nimi organizuje toruńskie Stowarzyszenie „Pracownia Różnorodności”.

Obecnie pary osób tej samej płci mogą zawierać związki partnerskie w Austrii, Andorze, Kolumbii, Czechach, Danii, Ekwadorze, Finlandii, Francji, Niemczech, Grenlandii, Islandii, Luksemburgu, w Nowej Kaledonii, Nowej Zelandii, Słowenii, Szwajcarii, w Wielkiej Brytanii, w Urugwaju, na wyspach Walls i Futuna oraz na Węgrzech. Małżeństwa natomiast można zawierać w Kanadzie, Belgii, Holandii, Norwegii, Hiszpanii, Szwecji i RPA oraz na niektórych obszarach USA i Meksyku.